ND – Ðất nước ta đang trong tiến trình CNH, HÐH và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế quốc tế, mọi nguồn lực của đất nước đều tập trung cho phát triển kinh tế – xã hội. Với vai trò là cơ quan quản lý Nhà nước trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy (PCCC) trong những năm qua, nhất là trong thời kỳ đổi mới, lực lượng Cảnh sát PCCC đã triển khai nhiều biện pháp đấu tranh có hiệu quả kiềm chế sự gia tăng số vụ cháy và thiệt hại do cháy gây ra, góp phần phục vụ sự nghiệp CNH, HÐH, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội của đất nước.
Tuy nhiên, theo quy luật, kinh tế càng phát triển thì số vụ cháy và thiệt hại do cháy gây ra càng có chiều hướng gia tăng, nhất là các vụ cháy lớn gây thiệt hại nghiêm trọng. Vì vậy, đấu tranh ngăn chặn cháy lớn luôn được lực lượng Cảnh sát PCCC coi là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu bởi cháy lớn xảy ra sẽ thiêu hủy một lượng tài sản rất lớn, ảnh hưởng an sinh xã hội, chính sách thu hút đầu tư của Nhà nước, làm sản xuất bị đình trệ, tác động tiêu cực đến môi trường, môi sinh.

Trong chín tháng đầu năm 2010, cả nước xảy ra 1.416 vụ cháy, làm chết 40 người, bị thương 116 người, gây thiệt hại về tài sản ước tính trị giá 534,768 tỷ đồng và số vụ cháy lớn là 18 vụ, thiệt hại về tài sản do cháy lớn là 391,1 tỷ đồng. Ðáng chú ý là số vụ cháy lớn chỉ chiếm 1,3% nhưng thiệt hại chiếm tới 76,9% tổng thiệt hại. Qua phân tích các vụ cháy lớn trong thời gian gần đây cho thấy, người đứng đầu cơ sở, chính quyền địa phương nhiều nơi chưa nhận thức hết trách nhiệm của mình trong công tác PCCC nên chưa chấp hành đầy đủ các quy định của pháp luật về PCCC, còn chủ quan, thiếu quan tâm việc tổ  chức công tác PCCC ở cơ sở cũng như chưa thực hiện đầy đủ, kịp thời các điều kiện an toàn PCCC và kiến nghị của cơ quan Cảnh sát PCCC. Vì vậy, còn nhiều vi phạm, thiếu sót về PCCC dẫn đến nguy cơ cháy nổ tại cơ sở, khu dân cư, coi việc đầu tư cho công tác PCCC là vấn đề phát sinh nên nhiều cơ sở thường cắt xén kinh phí dành cho công tác này dẫn đến tình trạng hệ thống báo cháy, chữa cháy, phương tiện, dụng cụ chữa cháy của cơ sở không bảo đảm về số lượng, chất lượng và chủng loại, không được kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên, cho nên khi xảy ra cháy hoạt động kém hiệu quả hoặc mất tác dụng… Tình trạng cơ sở tận dụng triệt để mặt bằng cho việc sản xuất, kinh doanh, bất chấp những quy định về an toàn PCCC rất phổ biến. Các cơ sở này thường cho nhiều đơn vị thuê để làm nơi sản xuất, trữ chứa hàng hóa… với khối lượng lớn, vượt quá tải trọng thiết kế, không bảo đảm khoảng cách an toàn PCCC. Nhiều đơn vị tự ý thay đổi công năng sử dụng của công trình nhưng không báo cho  cơ quan PCCC làm nguy cơ cháy tăng cao dẫn đến cháy lớn, thiêu hủy nhiều hàng hóa, tài sản… Nhiều nhà, công trình có kết cấu khung thép, mái tôn nhưng không có biện pháp bảo vệ phòng, chống cháy, chống sụp đổ công trình, điều kiện thông gió kém nên khi cháy, nhiệt độ tăng nhanh, làm sụp mái công trình dẫn đến việc tiếp cận chữa cháy gặp rất nhiều khó khăn. Nguồn nước chữa cháy tại chỗ thiếu nghiêm trọng nên đã làm hạn chế hiệu quả công tác cứu chữa. Ðường giao thông dành cho xe chữa cháy bị xây cọc, ụ bê-tông, người dân lấn chiếm làm hàng quán kinh doanh… khi xảy ra cháy, xe chữa cháy không tiếp cận được công trình và nguồn nước chữa cháy. Ý thức, kiến thức PCCC của cán bộ, công nhân viên, người lao động, người dân và lực lượng PCCC tại chỗ còn nhiều hạn chế. Thực tế cho thấy, có tới 55% số vụ cháy là do người dân, nhân viên cơ sở thiếu ý thức, kiến thức PCCC gây ra; nhiều vụ cháy lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng là do lực lượng PCCC cơ sở, dân phòng hoạt động không hiệu quả, không biết cách vận hành, sử dụng hệ thống chữa cháy và phương tiện chữa cháy tại chỗ.

Tại các khu dân cư, kể cả các chung cư cao tầng hiện đại, việc vi phạm các quy định an toàn PCCC trong quản lý nguồn lửa, nguồn nhiệt… rất phổ biến. Ðiển hình là vụ cháy tòa nhà JSC34… làm hai người chết. Nguyên nhân vụ cháy là do người dân vứt than tổ ong còn đang cháy vào ống xả rác. Ở các đô thị vẫn còn nhiều khu dân cư tập trung xây dựng liền kề bằng các vật liệu dễ cháy. Do đó, đám cháy nhanh chóng lan truyền ra cả khu. Các khu dân cư này thường nằm trong các ngõ hẻm hoặc sát các bờ kênh, rạch, sông, phương tiện chữa cháy tiếp cận triển khai cứu chữa rất khó khăn.

Ðể hạn chế đến mức thấp nhất số vụ cháy và cháy lớn, bảo vệ tài sản của Nhà nước, tính mạng và tài sản của nhân dân, trách nhiệm trước tiên thuộc về người  đứng đầu cơ sở, chủ hộ gia đình trong việc tổ chức thực hiện công tác PCCC. Các cơ sở cần tuân thủ nghiêm các quy định an toàn PCCC, xây dựng lực lượng PCCC tại chỗ, tổ chức huấn luyện nghiệp vụ và trang bị phương tiện chữa cháy để lực lượng này có thể phát hiện và chữa cháy kịp thời, không để xảy ra cháy lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng. Các cơ sở cần dự trữ nguồn nước phục vụ chữa cháy đáp ứng yêu cầu chữa cháy trong ba giờ theo quy định; có đường giao thông bảo đảm cho xe chữa cháy hoạt động; thường xuyên rà soát, củng cố, bổ sung phương án chữa cháy của cơ sở cho phù hợp tình hình thực tế. Khi tổ chức thực tập phương án chữa cháy, cần có giả định tình huống cháy vào thời gian ngoài giờ làm việc và ban đêm vì vào thời điểm này, lực lượng cơ sở thường ít người không có khả năng chữa cháy, qua đó có phương án bố trí tăng cường lực lượng tuần tra, canh gác để kịp thời phát hiện cháy và dập cháy ngay từ khi mới phát sinh. Người đứng đầu cơ sở, trưởng ban quản lý chợ cần nghiên cứu, tìm hiểu để nắm chắc nhiệm vụ và trách nhiệm của mình đối với công tác PCCC. Ðối với các cơ sở ở xa đội Cảnh sát PCCC cần có phương án bố trí lực lượng, phương tiện đủ sức chữa cháy, ngăn cháy lan trong thời gian lực lượng Cảnh sát PCCC chưa có mặt; xây dựng quy chế phối hợp giữa các cơ sở lân cận để xử lý các vụ cháy xảy ra.

Ðối với các khu dân cư tập trung nhiều nhà dễ cháy, chính quyền địa phương cần nghiên cứu tìm hiểu để nắm nhiệm vụ và trách nhiệm của mình đối với công tác PCCC; tổ chức thành lập và vận động quần chúng nhân dân tham gia đội dân phòng và xây dựng các phương án chữa cháy tại các khu dân cư; tổ chức cho đội dân phòng tham gia thực tập giải quyết các tình huống giả định cháy; xây dựng cơ chế phối hợp các lực lượng (Cảnh sát PCCC, công an, điện lực, cấp nước, y tế…) để phục vụ công tác chữa cháy như: giải quyết các tình huống cắt điện, cấp nước chữa cháy, cứu thương, giải tỏa ách tắc giao thông…

Tại các khu dân cư tập trung nhiều nhà dễ cháy phải trang bị phương tiện chữa cháy ban đầu và tổ chức hướng dẫn cho các đội viên dân phòng biết cách sử dụng thành thạo các phương tiện chữa cháy đã được trang bị. Ðối với các khu vực có nguồn nước tự nhiên, phải xây dựng các bến lấy nước, hố ga lấy nước để phục vụ công tác chữa cháy ở khu dân cư.

Về phía lực lượng Cảnh sát PCCC cần chủ động phối hợp các cơ quan thông tin đại chúng tuyên truyền, phổ biến pháp luật và kiến thức PCCC; đẩy mạnh công tác điều tra cơ bản, phân loại cơ sở có nguy hiểm cháy, nổ trên cơ sở đó lập danh mục các cơ sở, địa bàn trọng điểm để tập trung kiểm tra, kịp thời phát hiện những thay đổi về quy mô, kiến trúc xây dựng công trình hoặc tính chất hoạt động, đặc điểm giao thông, nguồn nước phục vụ chữa cháy để hướng dẫn cơ sở thực hiện những giải pháp, biện pháp PCCC phù hợp, nhất là những biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn cháy lan, cháy lớn. Tăng cường công tác kiểm tra an toàn PCCC, xử lý nghiêm các vi phạm an toàn PCCC. Tổ chức bồi dưỡng nâng cao trình độ nghiệp vụ, cho đội ngũ cán bộ của lực lượng Cảnh sát PCCC.

            VŨ THU HUYỀN